Spis treści:
- PCC (podatek od czynności cywilnoprawnych) płacisz tylko przy czynnościach wskazanych w ustawie, np. sprzedaży na rynku wtórnym, pożyczce, umowie spółki, ustanowieniu hipoteki.
- Jeśli kupujesz mieszkanie, bierzesz pożyczkę prywatną, sprzedajesz samochód albo zakładasz spółkę, ten tekst prowadzi przez zasady, stawki, terminy i dokumenty.
- Przykład liczbowy: zakup mieszkania z rynku wtórnego za 600 000 zł to PCC 2%, czyli 12 000 zł.
- Co zrobić teraz: sprawdź, czy czynność jest objęta PCC, ustal stawkę i podstawę, następnie zdecyduj, czy rozlicza to notariusz, czy składasz PCC-3 w 14 dni.
PCC powstaje wtedy, gdy dokonujesz czynności cywilnoprawnej wskazanej w ustawie i jednocześnie nie działa wyłączenie lub zwolnienie, w tym wyłączenia związane z VAT oraz wyjątki przewidziane w ustawie o PCC.
PCC najczęściej pojawia się przy zakupie mieszkania na rynku wtórnym, prywatnej pożyczce oraz przy umowie spółki. Problemy zaczynają się, gdy w akcie są dodatkowe elementy: miejsce postojowe, komórka lokatorska, udziały w gruncie, dopłaty albo kilka lokali kupowanych w jednym modelu. Poniżej masz praktyczną mapę: kiedy PCC powstaje, ile wynosi, kto składa dokumenty i co zrobić, gdy wykryjesz błąd.
- Czy czynność jest w katalogu PCC? Jeśli nie, PCC nie występuje.
- Czy jest akt notarialny? Jeśli tak, PCC zwykle pobiera notariusz jako płatnik.
- Czy działa wyłączenie związane z VAT? Najczęściej tak, gdy czynność jest opodatkowana VAT albo jedna ze stron jest zwolniona z VAT z tytułu tej czynności, ale sprawdź wyjątki ustawowe.
- Czy działa zwolnienie? Np. pierwsze mieszkanie na rynku wtórnym, pożyczka w rodzinie, sprzedaż ruchomości do 1 000 zł.
- Jeśli PCC jest po Twojej stronie: formularz PCC-3 (i ewentualnie PCC-3/A) plus płatność w 14 dni.
| Sytuacja | Gdzie najczęściej występuje | Jak zwykle rozliczasz | Typowa stawka | Najczęstszy błąd |
|---|---|---|---|---|
| Zakup mieszkania na rynku wtórnym | Akt notarialny sprzedaży | PCC pobiera notariusz jako płatnik | 2% wartości rynkowej | Pominięcie, że garaż lub miejsce postojowe bywa odrębnym przedmiotem nabycia |
| Zakup na rynku pierwotnym (od dewelopera) | Umowa z VAT w cenie | Najczęściej bez PCC, ale istnieją wyjątki ustawowe (zwłaszcza w obrocie nieruchomościami) | Najczęściej 0 zł | Założenie, że zawsze brak PCC, mimo wyjątków przewidzianych w przepisach |
| Pożyczka prywatna lub umowa spółki | Poza notariuszem lub w obrocie gospodarczym | Samodzielnie: deklaracja PCC-3 i płatność | Pożyczka 0,5%, spółka 0,5% | Brak zgłoszenia pożyczki zwolnionej, gdy warunkiem zwolnienia jest PCC-3 i dowód przelewu |
Przykładowa decyzja: jeśli podpisujesz akt sprzedaży mieszkania, notariusz zwykle pobiera PCC i rozlicza go jako płatnik, a przy pożyczce prywatnej wchodzisz w tryb PCC-3 i termin 14 dni.
Czym jest podatek PCC i jakie czynności cywilnoprawne obejmuje w praktyce?
W praktyce PCC spotyka się przy zakupie mieszkania na rynku wtórnym, zakupie samochodu od osoby prywatnej, pożyczce prywatnej oraz przy tworzeniu lub zmianie umowy spółki. Ustawa obejmuje też wybrane czynności „okołomajątkowe”, np. dział spadku ze spłatą lub zniesienie współwłasności ze spłatą.
Kiedy powstaje obowiązek zapłaty PCC i kto jest podatnikiem przy danej czynności?
Przy sprzedaży nieruchomości podatek obciąża kupującego, przy pożyczce obciąża pożyczkobiorcę, a przy umowie spółki obciąża spółkę albo wspólników (zależnie od formy i rodzaju czynności). Gdy czynność jest w akcie notarialnym, notariusz działa jako płatnik, pobiera PCC od podatnika i odprowadza go do urzędu.
Jakie stawki PCC obowiązują i od czego zależą przy sprzedaży nieruchomości, ruchomości, pożyczce i umowie spółki?
Występują też stawki szczególne, np. 1% dla sprzedaży określonych praw majątkowych. Przy hipotece liczy się rodzaj zabezpieczonej wierzytelności: 0,1% od kwoty zabezpieczenia, gdy wierzytelność ma wysokość ustaloną, albo 19 zł, gdy zabezpieczasz wierzytelność o wysokości nieustalonej. Przepisy przewidują również stawkę 20% w ściśle opisanych przypadkach dotyczących m.in. pożyczki lub depozytu nieprawidłowego, zwłaszcza gdy podatnik powołuje się na taką czynność w toku kontroli lub czynności sprawdzających, a PCC nie został rozliczony.
| Czynność | Typowa stawka | Najczęstsza podstawa | Przykład |
|---|---|---|---|
| Sprzedaż mieszkania, domu, działki (rynek wtórny) | 2% | Wartość rynkowa | 600 000 zł → 12 000 zł |
| Sprzedaż samochodu od osoby prywatnej | 2% | Wartość rynkowa | 40 000 zł → 800 zł |
| Pożyczka pieniędzy | 0,5% | Kwota pożyczki | 50 000 zł → 250 zł |
| Umowa spółki, podwyższenie kapitału, dopłaty | 0,5% | Wkłady lub podwyższenie | 100 000 zł → 500 zł |
- gdy w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego podatnik powołuje się na pożyczkę lub depozyt nieprawidłowy, a PCC nie został zapłacony,
- oraz w określonych przypadkach pożyczek rodzinnych, gdy podatnik powołuje się na pożyczkę, ale nie spełnia warunków dokumentacyjnych zwolnienia (np. brak przelewu/przekazu).
Jak działa PCC przy zakupie mieszkania: rynek pierwotny a wtórny, miejsce postojowe, komórka lokatorska i udział w gruncie?
W akcie notarialnym przedmiotem sprzedaży bywa nie tylko lokal, ale też udział w gruncie i częściach wspólnych. Miejsce postojowe i komórka lokatorska często są opisane jako odrębny lokal lub prawo, więc podstawa PCC obejmuje to, co faktycznie nabywasz według aktu, a nie wyłącznie to, jak opisujesz zakup w rozmowie.
Jak ustalić podstawę opodatkowania PCC i jak samodzielnie policzyć należny podatek na prostych przykładach?
Przy sprzedaży nieruchomości i rzeczy ruchomych liczysz PCC od wartości rynkowej. Przy pożyczce podstawą jest kwota pożyczki, a przy umowie spółki podstawą jest wartość wkładów lub podwyższenia kapitału.
- Mieszkanie z rynku wtórnego: 600 000 zł × 2% = 12 000 zł.
- Samochód od osoby prywatnej: 40 000 zł × 2% = 800 zł (PCC nie występuje przy sprzedaży rzeczy ruchomych, gdy podstawa nie przekracza 1 000 zł).
- Pożyczka prywatna: 50 000 zł × 0,5% = 250 zł (o ile nie spełniasz warunków zwolnienia).
- Podwyższenie kapitału w spółce: 100 000 zł × 0,5% = 500 zł.
- do limitu 36 120 zł (łączna kwota pożyczek w 5 lat od jednej osoby w najbliższej rodzinie) zwolnienie działa na zasadach ustawowych,
- powyżej 36 120 zł zwolnienie wymaga m.in. PCC-3 w 14 dni oraz udokumentowania przekazania środków przelewem lub przekazem.
Jak złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek w terminie: krok po kroku przez e-Urząd Skarbowy i w urzędzie?
Możesz złożyć PCC-3 elektronicznie w serwisie e-Urząd Skarbowy albo papierowo w urzędzie skarbowym. Przy współwłasności dołączasz załącznik PCC-3/A, a po wysyłce online zachowujesz UPO (urzędowe poświadczenie odbioru).
Procedura PCC-3 w 7 krokach
- Ustal rodzaj czynności, np. sprzedaż, pożyczka, umowa spółki.
- Sprawdź, czy notariusz jest płatnikiem, przy akcie notarialnym zwykle tak.
- Ustal podstawę, np. wartość rynkowa albo kwota pożyczki.
- Dobierz stawkę, najczęściej 2% albo 0,5%.
- Wypełnij PCC-3, a przy kilku podatnikach dołącz PCC-3/A.
- Złóż deklarację przez e-Urząd Skarbowy albo w urzędzie, zachowaj UPO.
- Zapłać podatek na rachunek właściwego urzędu skarbowego, w terminie 14 dni.
Kiedy PCC pobiera notariusz jako płatnik i jakie dokumenty otrzymasz po podpisaniu aktu?
W takim wariancie nie składasz PCC-3 w tej sprawie, bo obowiązki deklaracyjne realizuje płatnik. Otrzymujesz wypisy aktu notarialnego, a w akcie widzisz, jaka kwota PCC została pobrana oraz od jakiej podstawy. Przy nieruchomości notariusz kieruje też wnioski do księgi wieczystej.
Jakie zwolnienia i wyłączenia z PCC mają zastosowanie oraz jak relacja z VAT wpływa na obowiązek podatkowy?
Relacja z VAT działa w uproszczeniu tak: gdy czynność jest opodatkowana VAT, PCC najczęściej nie występuje. Wyłączenie może działać także wtedy, gdy jedna ze stron jest zwolniona z VAT z tytułu tej konkretnej czynności. Jednocześnie w ustawie o PCC są wyjątki, zwłaszcza w obrocie nieruchomościami i prawami do nieruchomości, dlatego „VAT w papierach” nie jest automatyczną gwarancją braku PCC.
- czy w umowie/akcie wskazano, że sprzedaż jest opodatkowana VAT lub czy sprzedawca jest zwolniony z VAT z tytułu tej czynności,
- czy czynność dotyczy nieruchomości lub praw do nieruchomości, bo tu pojawiają się wyjątki ustawowe,
- czy to umowa spółki lub jej zmiana, bo to osobna kategoria PCC.
W obszarze mieszkaniowym działa zwolnienie PCC dla nabycia pierwszego lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego na rynku wtórnym, jeśli spełniasz warunki ustawowe, w tym brak wcześniejszego posiadania takich praw. Ustawa dopuszcza wyjątek: zwolnienie może przysługiwać także wtedy, gdy miałeś udział do 50% nabyty w drodze dziedziczenia.
Jak skorygować lub odzyskać PCC po błędzie: korekta deklaracji, nadpłata, odsetki i konsekwencje spóźnienia?
Gdy błąd zaniża podatek, dopłacasz brakującą kwotę razem z odsetkami za zwłokę. Spóźnienie z PCC-3 lub zapłatą oznacza zaległość podatkową, a urząd stosuje mechanizmy przewidziane w prawie.
Jeśli czynność była notarialna, PCC pobiera płatnik. Wtedy korekta dotyczy danych rozliczonych przez notariusza, a ścieżkę wyjaśnia się z kancelarią notarialną, aby prawidłowo skorygować podstawę i kwotę PCC wynikającą z aktu.
Checklista, co zrobić krok po kroku
- Nazwij czynność, sprzedaż, pożyczka, umowa spółki, hipoteka.
- Sprawdź tryb rozliczenia, akt notarialny oznacza zwykle płatnika, brak aktu oznacza PCC-3.
- Ustal podstawę, wartość rynkowa lub kwota pożyczki, a przy spółce wartość wkładów.
- Dobierz stawkę, najczęściej 2% albo 0,5%, i sprawdź wyjątki, w tym 6% w ściśle opisanych przypadkach ustawowych.
- Sprawdź zwolnienia, pierwsze mieszkanie na rynku wtórnym i pożyczki rodzinne mają warunki ustawowe, a sprzedaż ruchomości do 1 000 zł jest wyłączona.
- Złóż PCC-3 i ewentualnie PCC-3/A w terminie 14 dni, jeśli notariusz nie pobiera PCC.
- Zapłać podatek i zachowaj dowód przelewu oraz UPO razem z umową lub aktem.
Słowniczek pojęć
FAQ, najczęściej zadawane pytania
Czy przy zakupie mieszkania od dewelopera płaci się PCC?
Zwykle nie, gdy sprzedaż jest opodatkowana VAT. Sprawdź jednak wyjątki ustawowe, zwłaszcza przy czynnościach dotyczących nieruchomości i praw do nieruchomości.
Ile wynosi PCC od kupna mieszkania na rynku wtórnym?
Najczęściej PCC wynosi 2% wartości rynkowej mieszkania. Przy cenie 600 000 zł podatek wynosi 12 000 zł.
Kiedy nie płaci się PCC od zakupu pierwszego mieszkania na rynku wtórnym?
Gdy spełniasz warunki ustawowe, w tym nie miałeś wcześniej lokalu ani domu ani udziału w nich; wyjątek dotyczy udziału do 50% nabytego w drodze dziedziczenia.
Czy PCC płaci się od miejsca postojowego i komórki lokatorskiej?
Tak, jeśli są częścią czynności opodatkowanej i stanowią przedmiot nabycia według aktu lub umowy. PCC liczysz od wartości tego, co faktycznie nabywasz w dokumencie.
Ile mam czasu na złożenie deklaracji PCC-3 i zapłatę podatku?
Masz 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, jeśli podatek nie jest pobierany przez płatnika. Przy akcie notarialnym PCC rozlicza notariusz jako płatnik.
Czy pożyczkę od rodziny trzeba zgłaszać do PCC, skoro bywa zwolniona?
Powyżej 36 120 zł zwolnienie zwykle wymaga PCC-3 w 14 dni oraz udokumentowania przekazania środków przelewem lub przekazem. Do limitu działa zwolnienie na zasadach ustawowych (limit liczony łącznie w 5 lat).
Co grozi za brak PCC albo spóźnienie z PCC-3?
Powstaje zaległość podatkowa, a do podatku dochodzą odsetki za zwłokę. W wyjątkowych przypadkach dotyczących m.in. pożyczki lub depozytu nieprawidłowego przepisy przewidują stawkę 20%.
Źródła i podstawa prawna
- podatki.gov.pl, PCC: informacje podstawowe, dostęp: 26/01/2026 r.
- podatki.gov.pl, PCC: stawki i limity (m.in. 2%, 0,5%, 6%, 20%), dostęp: 26/01/2026 r.
- podatki.gov.pl, PCC: ulgi i zwolnienia (m.in. 1 000 zł, 36 120 zł, PCC-3 w 14 dni), data publikacji i aktualizacji: 15/12/2025 r., dostęp: 26/01/2026 r.
- gov.pl, kupno mieszkania lub domu na rynku wtórnym bez PCC (warunki zwolnienia, w tym 50% z dziedziczenia), dostęp: 26/01/2026 r.
- gov.pl, zapłać podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC), dostęp: 26/01/2026 r.
- podatki.gov.pl, formularz PCC-3 (pdf), dostęp: 26/01/2026 r.
- podatki-arch.mf.gov.pl, rozliczenie PCC od innych czynności (m.in. hipoteka 0,1% i 19 zł, wartość rynkowa), dostęp: 26/01/2026 r.
- ISAP, ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jednolity), data opracowania: 28/11/2025 r.
- gov.pl, KAS: wniosek o stwierdzenie nadpłaty w e-Urzędzie Skarbowym, data: 26/05/2022 r.
Dane liczbowe aktualne na dzień: 26/01/2026 r.
Jak liczone są przykłady: obliczenia pokazują mechanikę podatku według stawek ustawowych, na uproszczonych założeniach wartości rynkowej. W praktyce liczy się treść umowy lub aktu, status prawny przedmiotu oraz spełnienie warunków zwolnień i wyjątków.
Co możesz zrobić po przeczytaniu tego artykułu?
- Sprawdź, czy Twoja transakcja podlega PCC, a jeśli dotyczy mieszkania, rozdziel rynek wtórny i pierwotny oraz elementy typu miejsce postojowe.
- Policz PCC według stawki 2% albo 0,5%, następnie zweryfikuj, czy działa zwolnienie ustawowe.
- Ustal tryb rozliczenia: notariusz jako płatnik albo Twoje PCC-3 w 14 dni, razem z dowodem zapłaty i UPO.
Aktualizacja artykułu: 26 stycznia 2026 r.
Autor: Jacek Grudniewski
Kontakt za pośrednictwem LinkedIn:
https://www.linkedin.com/in/jacekgrudniewski/
Niniejszy artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie jest poradą finansową, prawną ani rekomendacją inwestycyjną w rozumieniu odpowiednich przepisów prawa. Pamiętaj, że wszelkie decyzje podejmujesz na własne ryzyko, świadom możliwości utraty kapitału, a prezentowane treści nie uwzględniają Twojej indywidualnej sytuacji finansowej. Zawsze skonsultuj się z licencjonowanym specjalistą (np. ekspertem finansowym, licencjonowanym doradcą inwestycyjnym lub prawnikiem) przed podjęciem jakichkolwiek działań mających skutki finansowe lub prawne. Chociaż dokładam starań o rzetelność informacji, nie mogę zagwarantować ich pełnej dokładności ani aktualności i nie ponoszę odpowiedzialności za skutki decyzji podjętych na ich podstawie. Artykuł może zawierać linki afiliacyjne, które wspierają rozwój tej strony, nie generując dla Ciebie żadnych dodatkowych kosztów.
